Τί είναι οι μαντινάδες Τα δίστιχα 15συλλαβα ποίηματα της Κρήτης

Μαντινάδα λέγεται το ποίημα που αποτελείται από δυο δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους με ολοκληρωμένο νόημα και συνάμα μαντατεύει κάτι, δηλαδή στέλνει ένα μαντάτο (το μήνυμα στα κρητικά), η απόκριση ή είδηση κλπ.

Η μαντινάδα κανονικά είναι δίστιχη ρίμα και είναι είδος ποιήματος που δημιουργήθηκε στην Κρήτη την εποχή της ενετοκρατίας (1204 – 1669)
Η λέξη μαντινάδα είναι κρητική, όμως παράγεται από το ιταλικό ρήμα mando/mandare (σε συμφυρμό με το συγγενικό ελληνικό μαντεύω). Το ιταλικό ρήμα mando έχει θέμα mandin-o στην υποτακτική και προστακτική, καθώς και στο υποκοριστικό του ρηματικού του ουσιαστικού: mando > μαντάτο > mand(at)-ino > μαντινάδα. Από τα ιταλικά είναι και οι λέξεις: σερενάδα, από το sera (sereno, buona sera) > serenata > σερενάδα, καντάδα, από το cado (από το ελληνικά κάδω - άδω)> cantata > κανταδα κ.α.

Η μαντινάδα καταρχήν συνδέθηκε με τους χρησμούς, τον Κλήδονα, καθώς και με τη συνήθεια των Κρητών και ιδιαίτερα των νέων να μαντατεύουν, δηλαδή να στέλνουν ο ένας στον άλλο διάφορα μαντάτα (μηνύματα) εκφράζοντας ποιητικά τα συναισθήματά τους (αγάπη, έρωτα, ευχές, σεβντά κλπ), αλλά και τα νέα τους, τα πάσης φύσεως μαντάτα:

Η μαντινάδα τη δουλειά του τηλέγραφου κάνει,
πέμπει ο νιος τα σήματα κι η κοπελιά τα πιάνει (Γ. Λέκας)

Οι μαντινάδες είναι η πιο συνηθισμένη μορφή της κρητικής ποίησης και σήμερα αποτελούν τη μετρική βάση της κρητικής μουσικής και κατ’ επέκταση της κρητικής όρχησης. Με μαντινάδες εκτελούνται όλοι οι κρητικοί χοροί και με μαντινάδες οι Κρήτες εκφράζουν τα συναισθήματα τους στους εορτάζοντας, στους αγαπημένους ή στις αγαπημένες τους, στο γαμπρό, στη νύφη, στο κουμπάρο, στο νεογέννητο κλπ:

Να ζήσουν νύφη και γαμπρός χωρίς καημό και βάρος,
ο πεθερός, η πεθερά, οι φίλοι, κι ο κουμπάρος.
Μέρες που δέχεσαι ευχές, δέξου και μια από μένα:
Χρόνια πολλά. Χρόνια καλά, χρόνια ευτυχισμένα
 

Οι μαντινάδες αντανακλούν τα αισθήματα, τη σκέψη και τη ζωή του λαού. Αντλούν τη θεματολογία τους από κάθε δραστηριότητα της ζωής, όχι µόνο στον έρωτα, αλλά και στο θάνατο, τη μοναξιά, τα όνειρα, τη φιλία, την παρέα, την ξενιτιά, τις αστείες στιγμές της καθημερινότητας... ακομα και την παρανομία.

Οι μαντινάδες, ως γνωστόν στους Κρήτες , είναι επίσης ο λόγος έκφρασης και της μαντικής, του Κλήδονα.
Ο «Κλήδονας» είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, σύμφωνα με την οποίαν αποκαλύπτεται, τάχα μου, στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου.

Έφθασε η ώρα κι η στιγμή κι ο Κλήδονας ανοίγει
και κάθε μια το ριζικό στα φανερά ξανοίγει

Η μαντινάδα είναι αφενός κρητικό είδος ποίησης και αφετέρου η βάση της κρητικής μουσικής και κατ΄ επέκταση της κρητικής όρχησης. Είναι ένα είδος ποίησης που δημιουργείται όχι τυχαία, αλλά βάσει συγκεκριμένων μέτρων, το οποίο έχει καθορίσει η κρητική μουσική και οι κρητικοί χοροί: Πεντοζάλης, Πηδηχτός, Σούστα, Χανιώτικος, Συρτός κλπ.
Το μέτρο (= οι τονισμένες και άτονες συλλαβές, καθώς και αυτές που άδονται με επιμήκυνση ή επιβράδυνση) των στίχων της μαντινάδας είναι ανάλογα με το σκοπό ή το μέτρο του χορού που συνοδεύει. Αν ένα δίστιχο δεν τα έχει κάποιο από τα μέτρα της κρητικής ποίησης-μουσικής, δεν είναι μαντινάδα, αλλά κάτι άλλο: μοιρολόι, λιανοτράγουδο κλπ.

Μαντινάδες, πατινάδες, λιανοτράγουδα και κοτσάκια

Ορισμένοι λένε ότι η μαντινάδα είναι δίστιχο ποίημα που σε άλλα μέρη λέγεται πατινάδα ή λιανοτράγουδο ή κοτσάκι κλπ, κάτι που δεν είναι σωστό, γιατί το κάθε ένα από αυτά διαφέρει του άλλου σε κάτι... είτε στον ωδικό ρυθμό, είτε στα ποιητικά μέτρα, είτε στο θέμα κλπ. Τα ποιήματα της ελληνικής ποίησης διακρίνονται αφενός ανάλογα με τους στίχους τους σε δίστιχα, τρίστιχα, τετράστιχα και πολύστιχα και αφετέρου ανάλογα με τα ποιητικά και ωδικά μέτρα, καθώς και το θέμα τους σε: μαντινάδες, καντάδες, μοιρολόγια, νανουρίσματα, λιανοτράγουδα, κοτσάκια κλπ.

Αγάπη δεν εγνώριζα, γιατί ‘μουνα κοπέλι
Μα δα που την γνώρισα, γλυκιά ναι σαν το μέλι.   (Μαντινάδα)
Κοιμήσου αγγελούδι μου, παιδί μου νάνι-νάνι
να μεγαλώσεις γρήγορα, σαν τ’αψηλό πλατάνι. (Νανούρισμα)
Απόψε την κιθάρα μου τη στόλισα κορδέλες
και στα καντούνια περπατώ για τσ’όμορφες κοπέλες. (Καντάδα)
Κλαίω κι από τα κλάματα μού'ρχεται να πεθάνω
μού'ρχεται να τον απαρνηθώ τον κόσμο τον επάνω. (Μοιρολόι)

Οι μαντινάδες, αφού είναι δίστιχα ποιήματα, κάπου μοιάζουν με τα άλλα δίστιχα: τα λιανοτράγουδα, τις πατινάδες, τις καντάδες, τα κοτσάκια κ.ά., τα οποία απαντώνται σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, όμως άλλο το ένα και άλλο το άλλο. Η μαντινάδα διαφέρει από τα άλλα δίστιχα είτε στο μέτρο είτε στο ρυθμό, όπως διαφέρει και η κρητική μουσική και η κρητική όρχηση από αυτά των άλλων περιοχών της Ελλάδος και συνεπώς η μαντινάδα είναι καθαρά κρητικό είδος ποίησης.
Για παράδειγμα η μαντινάδα αποτελείται από δυο 15 σύλλαβους στίχους = 30 συλλαβές σύνολο:

Αέρας είσαι δυνατός κι εγώ φτωχό λουλούδι
και µε φυσάς και γίνεται η ερηµιά τραγούδι  

ενώ π.χ. το κοτσάκι αποτελείται συνήθως από δυο οκτασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, ήτοι 2x8=16 συλλαβές (άρα στην ουσία εδώ έχουμε ποίημα ενός στίχου με δυο ημιστίχια):

Βρε ήντα σου `καμα κι ήντα `χεις
κι όλο με τα μένα τα `χεις.
Έρι – έρι – έρι τώρα με το έρι
λέει τραγουδάκια όποιος δεν ηξέρει

-Κείμενο του Αδαμάντιου Γ. Κρασανάκη

Στο mantinades.gr για λόγους ευκολίας, δεν κάνουμε διαχωρισμό των μαντινάδων με άλλα είδη 15συλλαβης ομοιοκατάληκτης κρητικής ποίησης. Επίσης, παρόλο που η μαντινάδες είναι δίστιχα ποιήματα, στις "μικρές" συσκευές, όπως π.χ. στα κινητά, εμφανίζονται με 4 στίχους, διότι δεν επαρκεί το πλάτος της οθόνης αυτών των συσκευών. Σε μεγαλύτερες οθόνες (tablet, laptop, PC) οι μαντινάδες εμφανίζονται κανονικά με 2 στίχους.
Διαλέξτε μία από τις παρακάτω κατηγορίες για να ανακαλύψετε τις μαντινάδες που σας αρέσουν μέσα από τη συλλογή μας που αποτελείται από 16.491 μαντινάδες τις οποίες μας έχουν στείλει 2.701 από τους επισκέπτες μας ή στείλτε και εσείς τις δικές σας.